Phải có chất béo trong cơ cấu bữa ăn

phai co chat beo 1Khi kinh tế xã hội phát triển, mức sống cao hơn, thực phẩm dồi dào hơn, cũng là lúc bệnh béo phì và đái tháo đường gia tăng cả về số lượng lẫn tốc độ, đến mức là một “bệnh dịch” theo tiêu chí y khoa. Tổ chức Y tế Thế giới WHO nhận định “Thế kỷ XXI này là thế kỷ của các bệnh nội tiết và rối loạn chuyển hóa mà điển hình là béo phì-đái tháo đường. Những gì mà đại dịch HIV/AIDS đã hoành hành 20 năm cuối thế kỷ XX, thì đó sẽ là điều mà béo phì-đái tháo đường sẽ làm trong 20 năm đầu của thế kỷ XXI”.
Quá lo sợ trước nguy cơ béo phì-đái tháo đường, nhiều người đã vội giảm uống, ngừng ăn, đặc biệt là với chất béo. Dầu, mỡ đã bị kết án sai là nguyên nhân, do đó bị tẩy chay không để ý đến. Đây là một động thái vô cùng sai trái trong dinh dưỡng y khoa.
Chất béo cũng là thành phần quan trọng
Thực phẩm rất đa dạng, tuy nhiên có thể hệ thống và xếp thực phẩm thành bốn nhóm trong “ô vuông” thức ăn: (1) Chất đường, bột, (2) Chất đạm hay chất thịt, (3) Chất béo, dầu mỡ và (4) Muối khoáng, vitamin, trung tâm là sữa.
Như thế, không có một thực phẩm nào có đủ cả 4 thành phần ô vuông thức ăn nên không thể là hoàn hảo, cũng như một cái áo cần có các thành phần cơ bản là: vạt trước, vạt sau, cổ áo, tay áo, túi áo, khuy nút…“thừa không được mà thiếu cũng không xong”.

Thiếu cholesterol: chết đấy !
Cholesterol là một chất béo bị “oan” nhiều nhất: buộc “tội” thì nhiều, kể “công” quên mất.phai co chat beo 2 Thật ra, trong các chất béo, cholesterol rất cần thiết cho cơ thể con người với nhiều chức năng, vai trò quan trọng: (1) là thành phần cấu tạo ở màng của cả tỷ tế bào trong cơ thể,(2) thành phần cấu tạo các sợi trục, dây và rễ của hệ thần kinh trung ương lẫn ngoại biên và (3) cholesterol còn là chất tiền thân (precursor) để sinh tổng hợp nên các hóc-môn steroid của tuyến thượng thận và tuyến sinh dục, đây là hai tuyến nội tiết vô cùng quan trọng đảm bảo chức năng sống còn và duy trì nòi giống. Do đó thiếu cholesterol chắc chắn cơ thể chúng ta không thể tồn tại và vận hành được, thiếu cholesterol cũng sẽ gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm không thua gì tình trạng thừa cholesterol.
Cholesterol là tiền chất để tổng hợp các hóc môn tuyến thượng thận, buồng trứng và tinh hoàn.

Cholesterol trong người từ đâu mà có? Có hai nguồn cung: một là thức ăn đem vào khoảng 20 phần trăm nhu cầu và hai là sự sinh tổng hợp xảy ra ngay trong cơ thể bổ sung đến 80 phần trăm còn lại. Gan là nơi tổng hợp cholesterol từ một tiền chất là acetyl-CoA lấy từ chuyển hóa các chất đường, béo và đạm. Như vậy đã rõ ràng là cholesterol “nội sinh” mới là nguồn chính, người rối loạn chuyển hóa lipid máu thường là do tăng tổng hợp cholesterol “nội sinh” hơn là do ăn nhiều cholesterol “ngoại lai” vào cơ thể. Khi lưu hành trong máu cholesterol thường kết hợp với chất protein “vận chuyển” để tạo thành 2 phức hợp lipoprotein là LDL (mật độ thấp, gây hại) và HDL (mật độ cao, có lợi); cần nhấn mạnh thành phần cholesterol gây hại thật sự cho cơ thể chính là LDL này.
Phải làm gì trước nguy cơ mỡ máu?
Đầu vào, chúng ta chỉ “cải tạo” (modifiable) được phần ngoại sinh, khoảng 20% thông qua chế độ ăn giảm béo. Việc cải tao chính là “đầu ra” với mục đích cuối cùng là tránh lượng cholesterol dư thừa ứ đọng lại và các biến chứng. Ở đầu ra này, chúng ta có thể tác đông bằng: một là việc xử dụng các loại thuốc với mục đích là ức chế sinh tổng hợp cholesterol từ gan và tăng hoạt các thụ thể LDL, hai là tăng vận động thể lực nhằm tiêu hủy năng lượng thừa và ba là giảm các yếu tố “cò mồi” (trigger) như rượu bia, thuốc lá, stress, ô nhiễm môi trường….
Hơn nửa thế kỷ trước, BS Paul Dudley White, một bác sĩ bậc thầy trong ngành tim mạch, người sáng lập Viện Tim quốc gia (Hoa Kỳ), viết 12 cuốn sách và hơn 700 đề tài khoa học, đã cùng cộng sự ở Đại học Havard đã đưa ra luận cứ xác đáng để phòng ngừa bệnh: tăng cường vận động chứ không phải kiêng ăn.

TS.BS Trần Bá Thoại
Ủy viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

This entry was posted in Khoa học ngày nay. Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s